สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เปิดผล WDAIR 2026 โดย IMD พบไทยอยู่อันดับ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ ชี้จุดอ่อนสำคัญอยู่ที่กติกาและความเชื่อมั่น ไม่ใช่การขาดเงินลงทุน AI

11 พฤศจิกายน 2569 — สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เปิดเผยผลการจัดอันดับขีดความสามารถด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ระดับโลกประจำปีนี้ ภายใต้ชื่อใหม่ World Digital and AI Competitiveness Ranking (WDAIR) เปลี่ยนมาจากชื่อเดิม World Digital Competitiveness Ranking (WDCR) โดยรายงานจัดทำโดย World Competitiveness Center แห่ง International Institute for Management Development (IMD) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ การเปลี่ยนชื่อครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องพิธีการ แต่สะท้อนถึงการยกระดับ AI ให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานและปัจจัยยุทธศาสตร์หลักในการประเมินความสามารถของประเทศ

ในฉบับปีนี้ รายงานได้รับการปรับโครงสร้างครั้งใหญ่ จากเดิม 3 ปัจจัยหลักเป็น 5 ปัจจัยหลัก รวม 15 ปัจจัยย่อย พร้อมเพิ่มตัวชี้วัดใหม่ที่เกี่ยวข้องกับ AI ทำให้มีตัวชี้วัดรวม 88 รายการ และครอบคลุม 70 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก เพิ่มขึ้นจาก 69 เขตในปีก่อน ผลจากการปรับโครงสร้างนี้ทำให้ IMD ต้องคำนวณคะแนนใหม่ทั้งระบบ ตัวเลขที่ได้จึงไม่สามารถเปรียบเทียบโดยตรงกับรายงาน WDCR 2025 ของปีที่แล้วได้

ในระดับโลก สหรัฐอเมริกา ครองอันดับ 1 ในฐานะประเทศที่มีความพร้อมด้าน AI สูงที่สุด ตามมาด้วย สิงคโปร์ ในอันดับ 2 ที่โดดเด่นในฐานะประเทศเดียวที่ติด 5 อันดับแรกในทุกปัจจัยการประเมิน ส่วน เนเธอร์แลนด์ อยู่อันดับ 3 ตามมาด้วย เดนมาร์ก อันดับ 4 แคนาดา อันดับ 5 สวีเดน อันดับ 6 จีน อันดับ 7 ฟินแลนด์ อันดับ 8 สวิตเซอร์แลนด์ อันดับ 9 และ เกาหลีใต้ ปิดท้าย 10 อันดับแรก

ศาสตราจารย์ Arturo Bris ผู้อำนวยการ IMD World Competitiveness Center ตั้งข้อสังเกตว่า ประเทศที่จะได้รับประโยชน์สูงสุดจาก AI ไม่จำเป็นต้องมีคำโฆษณาด้าน AI หรูหรา หรือมีโครงการ AI มากที่สุด สิ่งที่ตัวเลขยืนยันคือแต่ละประเทศมีเส้นทางสู่ความพร้อมที่ต่างกันสิ้นเชิง สหรัฐอเมริกา ขับเคลื่อนด้วยการลงทุนมหาศาลของภาคเอกชนและกฎระเบียบที่ผ่อนคลาย จีน เน้นการขยายสเกลและการปรับใช้โดยรัฐบาล กลุ่มประเทศยุโรปสร้างความพร้อมผ่านธรรมาภิบาล การคุ้มครองผู้บริโภค และความปลอดภัย ขณะที่ สิงคโปร์ ใช้จุดแข็งด้านการบูรณาการที่สมดุลในทุกมิติ

ปัจจัยที่จะตัดสินผู้ชนะในยุคนี้ไม่ใช่ขนาดของงบประมาณ AI แต่คือความสามารถในการทำให้ AI ใช้งานได้ง่าย มีต้นทุนต่ำ ปลอดภัย และน่าไว้วางใจ รายงานยังชี้ให้เห็นถึงความตึงเครียดที่น่าคิดระหว่างความแข็งแกร่งด้านเทคโนโลยีกับการกำกับดูแล ประเทศที่เก่งเทคโนโลยีมักมีคะแนนการกำกับดูแลต่ำกว่า ซึ่งในระยะยาวนั่นหมายถึงความเสี่ยงเชิงต้นทุนที่แฝงอยู่ ขีดความสามารถด้าน AI ในระดับองค์กรยังคงกระจุกตัวอยู่กับบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำ และจะสามารถขยายผลไปสู่เศรษฐกิจในวงกว้างได้ก็ต่อเมื่อระบบแวดล้อมรอบข้างพร้อมด้วย

ประเทศไทย ถูกจัดให้อยู่ในอันดับที่ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ และเมื่อแยกพิจารณาตาม 5 ปัจจัยหลัก จะเห็นภาพที่ไม่สม่ำเสมอ บางด้านไทยทำได้ดีในระดับโลก แต่บางด้านยังห่างจากมาตรฐานพอสมควร

ด้านที่น่ากังวลที่สุดคือ การกำกับดูแล (Governance) ที่ไทยได้อันดับ 55 ปัจจัยย่อยสามด้านล้วนอยู่ในระดับต่ำ ได้แก่ กรอบกฎหมายและระเบียบข้อบังคับ (Regulatory Framework) อันดับ 50 การกำกับดูแลด้านดิจิทัลและ AI (Digital & AI Governance) อันดับ 55 และภาวะผู้นำภาครัฐ (Public Leadership) อันดับ 59 ทั้งยังพบว่ากว่าครึ่งของตัวชี้วัดในด้านนี้อยู่ในอันดับที่ 35 ขึ้นไป นั่นแปลว่าไทยยังอยู่ในกลุ่มครึ่งหลังของประเทศที่ถูกประเมินทั้งหมด

ด้านที่ภาคภูมิใจได้มากที่สุดคือ เทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐาน (Technology & Infrastructure) อันดับ 23 ซึ่งเป็นจุดแข็งที่โดดเด่นที่สุดของไทย ปัจจัยย่อยสามด้านคือ กรอบโครงสร้างเทคโนโลยี (Technological Framework) อันดับ 24 การลงทุนด้านทุนและ AI (Capital & AI Investment) อันดับ 12 และโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการวิจัย (Research Infrastructure) อันดับ 32 ที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือตัวชี้วัดเฉพาะบางรายการที่ไทยทำได้ดีระดับโลก ทั้งการลงทุนในโทรคมนาคม (Investment in Telecommunications) อันดับ 9 มูลค่าหลักทรัพย์กลุ่มหุ้นเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อ (IT & Media Stock Market Capitalization) อันดับ 6 และการใช้หุ่นยนต์ในการศึกษาและวิจัยพัฒนา (Robots in Education and R&D) ติดอันดับ 12 ของโลก

ประสิทธิภาพ (Efficiency) อยู่ที่อันดับ 31 ซึ่งถือว่าปานกลาง โดยมีแนวปฏิบัติต่างๆ (Practices) อันดับ 24 การประยุกต์ใช้ AI ในธุรกิจ (AI Adoption) อันดับ 26 ทว่าความคล่องตัวของธุรกิจ (Business Agility) ร่วงไปอยู่ที่อันดับ 48 และตัวชี้วัดใหม่ที่น่าเป็นห่วงคือ ดัชนีความพร้อมด้านเครือข่าย (Network Readiness Index) ซึ่งอยู่ที่อันดับ 61 เพียงเท่านั้น

การพัฒนากำลังคน (Workforce Development) ไทยได้อันดับ 39 แบ่งเป็นบุคลากรที่มีความสามารถ (Talent) อันดับ 35 การศึกษาและการฝึกอบรม (Education & Training) อันดับ 33 และความพร้อมด้าน AI (AI Readiness) อันดับ 43 จุดเด่นที่น่าภาคภูมิใจคือไทยติดอันดับ 7 ของโลกในสัดส่วนบัณฑิตสาย STEM ซึ่งย่อมาจาก Science, Technology, Engineering and Mathematics หรือวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ ทว่าตัวเลขด้านการจ้างงานในสายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกลับสวนทางกัน ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่ทุกภาคส่วนต้องช่วยกันหาทางออก

ค่านิยม (Values) ไทยอยู่ที่อันดับ 47 โดยปัจจัยย่อยสามด้านคือ ความปลอดภัยทางไซเบอร์กับจริยธรรม AI (Cybersecurity & AI Ethics) อันดับ 58 ทัศนคติทางสังคม (Societal Attitudes) อันดับ 44 และความไว้วางใจ (Trust) อันดับ 46 ตัวชี้วัดที่ถูกระบุว่าเป็นจุดอ่อนเด่นชัดคือ การควบคุมสื่อโซเชียลมีเดียของภาครัฐ (Government Social Media Monitoring) อยู่ที่อันดับ 60

ภาพรวมจาก WDAIR 2026 บ่งชี้ว่า แม้ไทยจะมีจุดแข็งในมิติการลงทุนเทคโนโลยีภาคเอกชนและการเปิดรับ AI แต่ตัวฉุดที่แท้จริงคือด้านการกำกับดูแลและค่านิยม ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับความเชื่อมั่นของสังคมที่มีต่อเทคโนโลยีและระบบดิจิทัล

นางกมลทรรศน์ นลินทรางกูร กรรมการบริหาร สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย กล่าวว่า ความสามารถในการแข่งขันในยุค AI ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการลงทุนหรือการนำเทคโนโลยีมาใช้เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการใช้ AI เพื่อสร้างคุณค่าใหม่ เพิ่มผลิตภาพ และขับเคลื่อนนวัตกรรม โดยมีคนเป็นปัจจัยสำคัญในการเปลี่ยนศักยภาพของ AI ให้เกิดผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจได้จริง

TMA เสนอ 3 ทิศทางยุทธศาสตร์สำหรับไทย ทิศทางแรกคือการเร่งสร้างคุณค่าจาก AI (Accelerate AI-Driven Value Creation) ผ่านการยกระดับทักษะบุคลากรทุกระดับ ทั้งด้านผลิตภาพ นวัตกรรม และโมเดลธุรกิจ ทิศทางที่สองคือการสร้างความเชื่อมั่นดิจิทัลและจริยธรรม AI (Strengthen Digital Trust & AI Ethics) ผ่านการกำกับดูแลที่เหมาะสม ระบบรักษาความปลอดภัยทางไซเบอร์ และการคุ้มครองข้อมูล เพื่อให้เศรษฐกิจดิจิทัลเติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืน ส่วนทิศทางสุดท้ายคือการสร้างระบบนิเวศ AI ที่เข้มแข็ง (Build a Strong AI Ecosystem) ด้วยการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อให้ AI ก่อเกิดผลในเชิงธุรกิจได้อย่างเป็นรูปธรรม พร้อมขยายโอกาสสร้างนวัตกรรมและมูลค่าทางเศรษฐกิจในระดับประเทศ